Merhaba değerli arkadaşlarım, bugüne kadar doğru nefes alıyor muyuz acaba diye hiç düşündük mü? Kaliteli nefes alıyor muyum diye hiç sorguladık mı? “Yaşıyoruz ya işte yeter, demek ki doğru nefes alıyoruz” demeyin sakın 🙂

Diyafram göğüs ve karın boşluğunu birbirinden ayıran ince ve geniş bir kas. Konuşma yaparken ve günlük hayatımızda diyafram nefesini alışkanlık haline getirirsek hem konuşmalarımız daha rahat geçecek hem de daha kaliteli nefes aldığımızı hissedeceğiz. Aslında doğuştan diyafram nefesi alacak şekilde doğuyoruz. Hiç ağlamaktan yorulan ya da sesi kısılan bir bebek gördünüz mü? Göremezsiniz. Hepimizin sesini bastıracak güçtedir o ağlamalar 🙂 Fakat ne yazık ki hayatımızın ilerleyen dönemlerinde nefes alış biçimimiz akciğer solunumu ile sınırlı kalıyor. Yetişkinler olarak genellikle sadece uykuda diyaframımızı kullanıyoruz. Tabii aktif olarak diyafram nefesi kullananlar haricinde. Bu arada yeri gelmişken diyafram nefesini konuşurken, kedi ve köpek solumalarının da diyafram sayesinde olduğuna değinmiş olayım. 

Son olarak bir sandalyeye dik olarak oturun ve omuzlarınızı kıpırdatmadan diyaframdan nefes almaya başlayın. Başınızın altına yastık alıp sırt üstü yatarak da çalışma yapabilirsiniz. Tabii ki burundan nefes alıp, ağızdan nefes vermemiz gerekli. İnanın alışkanlık haline getirdiğinizde aradaki farkı göreceksiniz. Hatta yaşam kalitenizin de yükseldiğini hissedeceksiniz. Keyifli ve verimli bir hafta dilerim. Sevgiyle kalın.    

Merhaba değerli arkadaşlarım, yazımın başlığından da anlaşılacağı gibi, e harfinin açık olarak yanlış kullanımından bahsedeceğim. Peki dilimizi kullanırken tek bir “e” harfi mi kullanıyoruz?

Tabii ki HAYIR. Her ne kadar alfabemizde yazarken tek e harfi kullansak da, konuşma dilinde aslında iki farklı e harfi kullanıyoruz. Bunlar; açık ve kapalı e harfi.

Açık e harfinde dil ileri doğru yükselir. Kelime başında, ortasında ve sonunda bulunur. Eş, sen, sene gibi.

Kapalı e harfinde ise dudak kenarları kulaklara doğru biraz yaklaşıp çeneler hafifçe sıkılır. Tencere, pencere, benzin, genç gibi.

Dildeki yanlış kullanım, dile karşı özensizlik, ağız ve diş yapısı, bölgesel farklılıklar vb. gibi pek çok faktörden kaynaklanabilmektedir. E harfini açıktan alıyorum bir türlü düzeltemiyorum diyen arkadaşlarım bol bol temiz bir kalemi dişleri arasına alıp, özellikle e harfi ile ilgili tekerleme okuyun. Reçete bol bol okumak. Bir de sanki e harfinin yanında i harfi varmış gibi düşünüp okursanız, yavaş yavaş kapalı e harfi çıkmaya başlar. Teeeencere yerine te(i)ncere ya da peeencere yerine pe(i)ncere şeklinde telaffuz etmek gibi. Önemli olan nasıl düzeltiriz çabalamak. Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, geçen hafta bir harfin bile ne kadar önemli olduğundan bahsetmiştik. Bu hafta da konuşma dilinde sıklıkla karıştırılan bazı kelimelere değinmek istedim.

Özellikle konuşma dilinde çokça karıştırılan biyografi sözcüğü, kişinin öz geçmişinin başkası tarafından anlatılması iken; otobiyografi ise kişinin öz yaşamının kendisi tarafından anlatılmasıdır. Biyografi (biographie) ve otobiyografi (otobiographie) her ikisi de dilimize Fransızcadan geçen sözcüklerdir. Yeri gelmişken biyograf sözcüğü de Fransızca (biographe) kökenli bir kelime olup, hayat hikayesi yazan kişi anlamında kullanılıyor.

Biyopsi, Fransızcadan (biopsie) dilimize geçen bir kelime. Mikroskopta yapısını incelemek amacıyla canlıdan bir doku parçası alma anlamına geliyor. Otopsi ise, yine Fransızcadan (otopsie) dilimize gelen bir sözcük ve ölüm sebebini belirlemek amacıyla bir cesedi inceleme iş, ölü açımı anlamına geliyor.  

Bir diğer karıştırılan iki sözcük ise, portre ve otoportre sözcükleri…Portre Fransızcadan (portrait) dilimize gelen bir kelime ve bir kimsenin yağlı boya, sulu boya, kara kalem vb. bir yolla yapılmış resmi anlamına geliyor. Otoportre Fransızca (autoportrait) kökenli bir kelime. Kişinin kendisinin yaptığı portresi olarak kullanılıyor. 

Günlük hayatımızda konuşurken dile gerekli özeni gösterdiğimiz bir hafta olması dileğiyle…Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, bir harf eksik bir harf fazla yazdığımızda ya da kelimeyi yazarken yanlış bir harfin araya girmesiyle anlam bütünlüğü tamamen değişiyor. Bu haftaki yazımda sık sık karıştırılan ve birbirinin yerine kullanılan kelimeleri sizlerle paylaşmak istedim.

Öncelikle konuşma dilinde birbirinin yerine yanlış kullanılan iki kelimeden bahsetmek istiyorum. Apandis: Kör bağırsağın ince bir parmak gibi olan son bölümüdür. Apandisit ise dilimize Fransızcadan geçen (appendicite) bir kelime olup, apandisin iltihaplanması anlamına gelmektedir.

Yorgun, argın anlamına gelen bitkin kelimesinin yazı ve konuşma dilinde sıklıkla bitgin şeklinde yanlış kullanıldığına denk geliyorum. Gücü tükenmiş, yorgun, argın olduğumuzu belirtmek istiyorsak bitkin “k” ile doğru kullanımı. Bitgin sözcüğü ise, son, uç, yeni dikilmiş bitkinin tutmuş hali anlamına gelmektedir.

Cübbe ya da cüppe sözcüklerini de aynıymış gibi kullananlara rastlıyorum. Arada fark var mı diye hiç düşündük mü? Cübbe, hukukçuların, üniversitedeki öğretim üyelerinin mezuniyet töreninde öğrencilerin elbise üzerine giydikleri uzun, geniş, düğmesiz giysi yerine kullanılırken, cüppe ise kadınların sokak arasında giydikleri eteklik olarak kullanılmaktadır. Yazımı yazarken cüppe sözcüğünün artık TDK sözlükte yer almadığını fark ettim. Bilginize.

Bir diğer konuşma ve yazı dilinde yapılan harf hatası olan sözcük çiğ ve çiy. Çiğ, pişmemiş veya az pişmiş anlamına geliyor. Çiy ise gece serinliğinde yerde oluşan küçük su damlalarıdır. Çığ diye yanlış kullanımlar olabiliyor bazen. Çığ sözcüğünün anlamı ise, dağın bir noktasından kopup yuvarlanan ve yuvarlandıkça büyüyen kar kümesidir. Bu üç ayrı kelime de bir harfin yanlış kullanımında anlamın ne kadar değiştiğini bize gösteriyor.

Bir harften ne olur demeyin, söylemek istediğiniz bambaşka anlamlara gelebilir. Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, bu hafta yine çokça karıştırılan sözcüklerden birini sizlerle paylaşmak istiyorum. Dilimize Fransızcadan geçen ve orijinali “stagiaire” olan, staj yapan kimse anlamına gelen kelimenin doğrusu stajyer. Yazarken ve okurken her ikisinde de doğru kullanımı stajyer. Aşağıdaki iş ilanı da kelimenin yanlış kullanımına güzel bir örnek.

Dilimize özendiğimiz bir hafta olması dileğiyle…Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, gardırop örneğinden sonra gözüme çarpan yanlış kullanımlardan bazılarını sizlerle paylaşmak istiyorum. İlk ilan örneğinde satılık karalüferli daire görüyoruz. Lüfer balığının kara olanı ile daire varmış demek ki 🙂 Fransızca calorifère sözcüğünden dilimize geçen sözcüğün doğrusu kalorifer. Dairenin lüferle hiç ilgisi yok yani.

İkinci ilanda, satılık dayre müracat ücüncü kat yazılmış. Satılık ve kat sözcükleri hariç ilandaki tüm kelimeler yanlış yazılmış. Kökeni Arapça olan kelimenin doğrusu daire. Başvuru anlamına gelen, Arapçadan dilimize gelen Müracaat sözcüğünün iki a ile yazılması doğru kullanımıdır. Ücüncü diye bir şey zaten yok, üç sayısı ç ile yazılıyor, böyle bir yumuşama söz konusu değil.

Üçüncü ilanda belgegeçer anlamına gelen ve kökeni İngilizce olan fax sözcüğünün dilimizde doğru kullanımı faks şeklindedir. Alfabemizde x harfi bulunmamaktadır.

Son olarak ise, iş ilanları yayımlayan bir sitedeki güncel ilanlardan bir tanesi dikkatimi çekti. İş pozisyonuna baktığınızda diksiyon eğitmeni arıyorlar, ancak işin detayına baktığımızda direksiyon öğretebilecek bir usta öğreticiye ihtiyaçları var. Ufacık bir kelime hatası bambaşka bir anlama sebep oluyor. 

Dile gereken özeni gösterdiğiniz ve dile özen gösteren insanlarla karşılaştığınız bir hafta dilerim. Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, bu hafta bir internet sitesinde gördüğüm yukarıdaki yazı üzerine sıkça karıştırılan sözcüklerden biri olan gardırop sözcüğüne değineceğim. Yukarıda yazıda gördüğünüz gibi aynı yazı içerisinde bile gardırop, gardolap, gardrop yazılırken ve tabii okunurken de birbirine karıştırılıyor. Yazıda sanki başlık ve yazı içerisindeki kullanım farklıymış gibi görünüyor.

Giysi dolabı anlamına gelen gardırop, Fransızca garde-robe kelimesinden dilimize gelen bir kelimedir. Doğrusu gardırop. D ve r harfleri arasında ı harfi bulunuyor.

Yazarken ve konuşurken dikkatli olduğumuz bir hafta dilerim. Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, dilimizi konuşurken ve yazarken bazen fazladan harf kullanıyoruz. Aslında harf sayısını arttırmak telaffuzu da zorlaştırıyor. Oysaki dilimiz sade ve telaffuzu yormayan bir dil. Hepinizin içinden oysaki yazmış acaba hatalı mı deyişini duyar gibiyim. Doğrusu oysaki, dilerseniz TDK sözlükten teyit edebilirsiniz. Aynı şekilde teyit sözcüğünün doğrusu da tek y ile 🙂

Bu haftaki yazımda günlük hayatımızda konuşurken ya da yazarken sıklıkla yaptığımız “L” harfindeki hatalara değinmek istiyorum. Aşağıda yazacağım sözcüklerin çoğunun kökeni Fransızca. Orijinal dilinde çift “L” ile yazılıyor doğru, ancak dilimizde tek “L” ile yazılıyor ve okunuyor.

YANLIŞ                         DOĞRU              KELİME KÖKENİ VE KELİMENİN ORİJİNALİ 

Allerji                           Alerji                  Fransızca (Allergie)

Kolleksiyon                Koleksiyon      Fransızca (collection)

Entellektüel               Entelektüel        Fransızca (intellectuel)

Sellektör                     Selektör           Fransızca (sélecteur)

Allaturka                    Alaturka          İtalyanca (alla turca)

Kollej                          Kolej                Fransızca (collège)

Kollaj                          Kolaj              Fransızca (collage)

Kollektif                     Kolektif              Fransızca (collectif)

Kollesterol                 Kolesterol        Fransızca (cholestérol)

Tek “L” ile yazılan ve okunan listeye yeri gelmişken iki tane de ülke ismini eklemek isterim.

YANLIŞ                         DOĞRU

Venezüella                 Venezuela

Yeni Zellanda             Yeni Zelanda

Yazımı bitirmeden 2 “L” ile yazılan ve okunan sözcüklere de değinmek isterim.  

YANLIŞ                         DOĞRU              KELİME KÖKENİ VE KELİMENİN ORİJİNALİ 

İlüzyon                       İllüzyon          Fransızca (İllusion)

İlüstrasyon                 İllüstrasyon    Fransızca (illustration)

İlegal                           İllegal              Fransızca (illégal)

Güzel ve verimli bir hafta geçirmeniz dileğiyle…Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, daha önceki yazılarımdan birinde Türkçe, yazıldığı gibi okunan bir dil gibi görünse de telaffuza akıcılık kazandırmak için konuşma dilinde bazı kelimelerin değişikliğe uğradığına daha önceden değinmiştim. Türkçenin telaffuzunda ortak olarak kabul edilen ağız İstanbul ağzıdır. Yani, konuşurken İstanbul Türkçesini kullanıyoruz. Yazı dilindeki Türkiye Türkçesi de, İstanbul Türkçesinin temel alındığı bir Türkçedir.

Biraz da İstanbul Türkçesinin kurallarına değinelim.

Y ünsüzü bir fiile eklendiğinde kendinden önceki geniş ünlü harfi daraltır. Bu durumlarda “A” ve “U” harfi “-I” harfine, “E” ve “Ü” harfi “-İ” harfine dönüşür.

YAZILIŞI             OKUNUŞU

Başlayan             Başlıyan

Ağlayan               Ağlıyan

 Gözleyen           Gözliyen

  Yürüyerek        Yüriyerek

   Çürüyen           Çüriyen

    Bekleyen         Bekliyen

Büzülme: Ünlüyle biten eylemler gelecek zaman eki olan –cek, -cak eklendiğinde olur.

YAZILIŞI           OKUNUŞU

Gelecek            Gelicek

Yapacak           Yapıcak

Duracak          Durucak

Dönecek       Dönücek

 Olacak            Olucak

 Sevecek        Sevicek

Ünlü birleşmesi: Yan yana gelen iki ünlü bazen birleşir. Genellikle “H” harfinde görülür. “hane” sözcüğüyle yapılmış kelimlerde bu duruma rastlarız. TDK’ye göre; hastane, postane, pastane şeklinde yazılır ve okunur. Rasathane kelimesi istisnadır. Rasathane diye yazılır. Ancak rasatane diye okunur.

Ünlü birleşmesinin bir diğer şekli de şöyledir. 

YAZILIŞI                      OKUNUŞU

Ne olur                         Nolur

 Ne haber                      Naber

 Ne oldu                         Noldu

 Ne için                           Niçin

Ek ve bağlaçlar hece düşmesine uğrayarak kendinden önceki kelimeyle bitişik şekilde okunur.

  YAZILIŞI                               OKUNUŞU

  Ahmet ile Ali                       Ahmet’le Ali

  Güzel idi                               Güzeldi

   Yaşlı idi                                Yaşlıydı

    Ben idim                              Bendim

    Özlem ise                             Özlemse

Bazı kelimeler okunurken bazı harfler düşer. Konuşma dilinde bunları telaffuz etmeye gerek yoktur.

YAZILIŞI                 OKUNUŞU

Burada                    Burda

Orada                      Orda

Nerede                   Nerde

Şurada                    Şurda

Hepimizin bildiği gibi Türk alfabesi 29 harften oluşmaktadır. Yumuşak G harfi ya hiç okunmaz ya da “Y” harfine dönüşmektedir. Bazen de “V” ünsüzüne dönüşmektedir. Telaffuzlarda çoğunlukla “ğ” dışlanıyor.

YAZILIŞI                   OKUNUŞU

Yağmur                     Yaamur

Sağanak                    Saanak 

Ağaç                         Aaç

Dağıtım                     Daatım

Dağınık                     Daanık

Eğilmek                   Eyilmek

Dilerim hepimizin yazarken ve konuşurken dikkatli olduğumuz, güzel bir hafta olur. Sevgiyle kalın.

Merhaba değerli arkadaşlarım, geçen yazımda dilimizin yazıldığı gibi okunmadığından, yazı dili ve konuşma dili arasındaki ayrımdan bahsetmiştim. Bu eğlenceli fotoğraf çok hoşuma gitti. Sizlerle paylaşmak istedim. Duruma tersten bakıldığında konuşulduğu gibi de yazılmıyor diye ders verir gibi adeta.

Pek çok ilanda, yazıda, tabelada, hatta iş ilanlarında bile, yani hayatın her alanında sıkça bu tabloyla karşılaşıyoruz. Gerek alışık olduğumuz ağız kaynaklı, gerekse yazım hatalarından kaynaklanan hataların önüne geçmeye çalışmalıyız. Bana göre diline özenmemek, kendine özen göstermemek anlamına da geliyor.

Daha sonra internet sitemdeki sıkça karıştırılan sözcükler menüsünde daha detaylı karıştırılan kelimeler paylaşımı yapacağım. Şimdilik aklıma ilk gelen konuşma ve yazılış yanlışları listesini paylaşayım.

YANLIŞ SÖYLENİŞ                    DOĞRU SÖYLENİŞ  

Gaste                                             Gazete 

Bi dakka                                       Bir dakika

Hamfendi/hanfendi                 Hanımefendi

Beyfendi                                      Beyefendi

Anane                                           Anneanne

Nassınız                                       Nasılsınız

Meraba                                         Merhaba

Üniverste                                     Üniversite

Kave                                              Kahve

Kavaltı                                          Kahvaltı

Komser                                        Komiser

Kurdela                                        Kurdele

Süpriz                                           Sürpriz

Kiprik                                           Kirpik 

Doğal olmak güzel ama fazla organik olmaya gerek yok. Siz siz olun, yerken organik olun ama yazarken sakın organik olmayın! Sevgiyle kalın.